Του Υπτχου (Ι) ε.α. Παναγιώτη – Βαρδή Παπαδάκη: Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ Α/Φ HELLDIVER ΣΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΟΥ ΕΜΦΥΛΙΟΥ

Η φετινή τελετή στο Βίτσι, μνήμης και τιμής των πεσόντων κατά την περίοδο του Εμφυλίου 1946-49, οδηγεί τη σκέψη μας στον ρόλο της Αεροπορίας και ιδιαίτερα στη δράση των α/φών Helldiver τον Αύγουστο του 1949, κατά τη δεύτερη και καθοριστική μεγάλη μάχη του Γράμμου.

Helldiver σημαίνει σε ελεύθερη απόδοση “καταδύτης της Κόλασης”. Πράγματι, τα βομβαρδιστικά κάθετης εφόρμησης Curtiss SB2C Helldiver εξαπέλυαν σε βύθιση τις βόμβες τους με εξαιρετική ακρίβεια και καταστροφικά αποτελέσματα.


Η σχεδίασή τους άρχισε το 1941 και το 1943 εισήλθαν σε υπηρεσία στη δύναμη του Αμερικανικού Ναυτικού, οπότε έλαβαν μέρος σε επιχειρήσεις στον Ειρηνικό ορμώμενα από το αεροπλανοφόρο USS Bunker Hill.
Στις επιχειρήσεις 1946-49 η Ελληνική Αεροπορία, με την τότε ονομασία ΕΒΑ, ενεργώντας με αερ/φη Spitfire (335, 336 και 337Μ.) συνέδραμε με συνεχείς αποστολές το έργο των Κυβερνητικών Δυνάμεων στον επίγειο αγώνα εναντίον του ελεγχόμενου από το ΚΚΕ Δημοκρατικού Στρατού. Όμως τα αερ/φη Spitfire προοριζόμενα εκ κατασκευής για αερομαχίες, μειονεκτούσαν σε αποστολές που πραγματοποιούνταν στην ορεινή Ελλάδα. Ήταν ευάλωτα από αντιαεροπορικές βολές ελαφρών όπλων λόγω του υδρόψυκτου κινητήρα τους, και, το κυριότερο, δεν μπορούσαν να προσβάλλουν αποτελεσματικά στόχους όπως ήταν π.χ. τα ενισχυμένα με επάλληλες σειρές κορμών δένδρων σκέπαστρα.

Για την πλέον αποτελεσματική δράση της Αεροπορίας αποφασίστηκε ο εφοδιασμός της με ένα τύπο ελαφρού βομβαρδισμού. Στην περίπτωση αυτή η Αμερικανική Αποστολή στο πλαίσιο της στρατιωτικής βοήθειας δρομολόγησε την προμήθεια αερ/φών Helldiver. Όμως η αντίστοιχη Βρετανική Αποστολή, έχουσα την εποπτεία της εκπαίδευσης, αντέδρασε ποικιλοτρόπως με τον ισχυρισμό ότι οι Έλληνες χειριστές θα βράδυναν να αξιοποιηθούν στον τύπο και δεν θα ήταν δυνατή η έγκαιρη ανάληψη αποστολών σύμφωνα με την επιχειρησιακή σχεδίαση της τελικής συντριβής των δυνάμεων του Δ.Σ που ήταν οχυρωμένες στον Γράμμο.

Συγκεκριμένα ο Αρχηγός της Αγγλικής Αποστολής με υπόμνημα υποστήριξε ότι η συγκρότηση της Μοίρας με τα αμερικανικά Helldiver και η ικανότητα να λάβει μέρος στις επιχειρήσεις δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί πριν από τη 15η Οκτωβρίου και με την προϋπόθεση της παραλαβής των αερ/φών πριν από τη 15η Αυγούστου.
Η εμφατική αυτή επιμονή των Άγγλων προβλημάτισε τον Αρχιστράτηγο Παπάγο, ο οποίος ζήτησε διευκρινήσεις από τον Αρχηγό της Ανωτέρας Διοίκησης Αεροπορίας, Σμήναρχο Εμ. Κελαïδή. Χωρίς δισταγμό ο Κελαïδής απάντησε κατηγορηματικά: <<Ας λένε οι Άγγλοι. Επαναλαμβάνω ότι η Μοίρα θα είναι εις θέσιν εντός 15 ημερών και θα λάβη μέρος εις τας επιχειρήσεις κατά του Γράμμου. Αναλαμβάνω πλήρως την ευθύνη>>.

Η απάντηση του Αρχηγού της ΑΔΑ βασιζόταν στη σαφή επίγνωση των ικανοτήτων του τεχνικού και ιπτάμενου προσωπικού, καθώς επίσης και της ικανότητας του ορισθέντος Διοικητή 336 Μοίρας, που θα παραλάμβανε τον νέο τύπο, Σμηναγό Ευστάθιο Αθανασόπουλου, τον οποίο είχε επιλέξει ειδικά για την επικείμενη ιδιαίτερης σημασίας αποστολή των Helldiver.

 

Ο Ευστ. Αθανασόπουλος της 10ης Σειρας Σχ. Ικ.
Με τον βαθμό του Σμηναγού διετέλεσε Δκτής της 336 Μοίρας Helldiver.

Τα αερ/φη (49 τον αριθμό) έφθασαν στην Ελλάδα στα μέσα του μηνός Αυγούστου με το αεροπλανοφόρο “Cιcily” και προωθήθηκαν στο αεροδρόμιο του Χασανίου (μετέπειτα Ελληνικό). Μέρες νωρίτερα οι Αμερικανοί μετέφεραν στη Λάρισα δύο Helldiver για την εκπαίδευση του τεχνικού προσωπικού και την εξοικείωση στον τύπο των χειριστών, πριν από τη μεταφορά των υπολοίπων αερ/φών που προορίζονταν για τον εξοπλισμό της 336 Μοίρας. Με την εντατική εκπαίδευση του προσωπικού της Μοίρας από ομάδα Αμερικανών, η μονάδα ήταν έτοιμη να εξοπλιστεί με τα ελαφρού βομβαρδισμού αερ/φη που είχαν παραληφθεί.

Έτσι, με τη λήξη της μάχης στο Βίτσι, η Αεροπορία συνέχισε τη δράση της, συμμετέχουσα με τα Helldiver στη δεύτερη φάση της επιχείρησης <<Πυρσός>> εναντίον των οχυρώσεων του ΔΣ στον Γράμμο. Με τα πρώτα 24 αερ/φη, τις φιλότιμες προσπάθειες του τεχνικού προσωπικού και την αδάμαστη θέληση των χειριστών να ανταποκριθούν στο καθήκον τους, η 336 Μοίρα ανέλαβε αποστολές κατά του Γράμμου, σύμφωνα με την αναληφθείσα ευθύνη της τακτής προθεσμίας που ο Σμήναρχος Ε. Κελαïδής είχε αναλάβει και υποσχεθεί στον Παπάγο και στους Αμερικανούς της Αποστολής.

Στις 24 Αυγούστου πραγματοποιήθηκε η πρώτη αποστολή των Helldiver. Το ύψωμα Τσάρνο προσβλήθηκε με δεκαοκτώ αερ/φη, που συνιστούσαν ένα σχηματισμό τριών εξάδων. Οι οχυρώσεις δέχτηκαν 72 βόμβες των 500 λιβρών, αφού κάθε αερ/φος έφερε τέσσερεις βόμβες. Οι προσβολές συνεχίστηκαν με τα βομβαρδιστικά Helldiver, καθώς και με αερ/φη Spitfire. Μετά από μία πραγματική κόλαση φωτιάς το ύψωμα καταλήφθηκε το μεσημέρι της 25ης Αυγούστου.

Η 336 Μοίρα των Helldiver και οι Μοίρες 335 και 337 των Spitfire συνέχισαν ασταμάτητα την προσβολή και άλλων οχυρώσεων στον Γράμμο, σύμφωνα με τα επιχειρησιακά σχέδια των Κυβερνητικών Δυνάμεων, και στις 29 Αυγούστου 1949 ο πόλεμος είχε πλέον λήξει.

Για την ταχεία αξιοποίηση και επιτυχή επιχειρησιακή εκμετάλλευση των Helldiver, η Αεροπορία δέχτηκε άκρως ευμενή σχόλια και συγχαρητήρια από τη στρατιωτική ηγεσία της χώρας. Ιδιαίτερα το έργο της 336 Μοίρας εκτιμήθηκε από την αμερικανική πλευρά και ο Δκτής αυτής Ευστ. Αθανασόπουλος έλαβε τη διάκριση << THE LEGION OF MERIT>> από τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Harry S. Truman.

 

ΠΗΓΕΣ: Αρχείο Π.- Β. Π.
“Αναμνήσεις από την Αεροπορία” Ε. Κελαΐδή
Η Αεροπορία στον “Εμφύλιο” Η. Καρταλαμάκη,
Αεροπορική Ιστορία Τεύχος 34.
“Η Κατάκτηση των Αιθέρων” Π.- Β. Π.